ASCH SOSYAL UYUM DENEYİ

ASCH SOSYAL UYUM DENEYİ

Asch deneyi, 1953’de yayımlanan insanın karar verme sürecinde, çevresinin etkisinin ne denli önemli olduğunu anlamaya çalışan deneydir. İsmini de deneyi yürüten Polonya asıllı ABD’li sosyal psikolog Solomon Asch‘dan almıştır.

Deneye katılan kişilere görsel bir algılama testi yapılacağı söylenmiştir ve deney esnasında katılımcılara bazı kartlar üzerinde aşağıda gördüğünüz gibi şekiller gösterilir. Kartlar üzerinde bir yanda bir çubuk diğer yanda ise A,B ve C olarak adlandırılmış üç çubuk daha vardır. Soru ise çok basittir; Soldaki çubuk A,B ve C çubuklarından hangisi ile eşit boydadır. Deneklerden cevaplarını grup içerisinde sesli bir biçimde söylemeleri istenir.

asch-sosyal-uyum-deneyi-siralio

 

Fakat asıl önemli konu, deneyin 8 katılımcısı arasında yalnızca 1 tanesi gerçekten denek olmasıdır. Diğer 7 kişi deney ekibindendir ve sorulara kasıtlı biçimde yanlış cevaplar verip yanlış cevaplar üzerinde hemfikir olurlar. Örneğin yukarıdaki resimde doğru cevap “C” iken anlaşmalı katılımcıların hepsi cevaba “B” diyordu. Sonuç ise inanılmaz…

Denekler ilk bir veya birkaç soruya doğru cevapları verirler fakat daha sonra grup ne diyorsa onlarda aynı cevapları vermeye başlar. Yanlış cevap verdiklerini bile bile… Yani düşündüğümüzden çok daha fazla sosyaliz ve sosyal etki altındayız. Ya da aklınızda şu soru canlanabilir; Fikirlerim ne düzeyde bana ait? Hepimiz de kendi benliğimizden çok çok eminizdir fakat bir de şu videoda olaya canlı canlı tanıklık edin.

Asch Deneyi Esnasında Çekilmiş Görüntüler

(Denek üzerinde oluşan strese ve uyum sürecine dikkat ediniz)

Deneyin daha sonra bir çok farklı versiyonu gerçekleştirilmiştir. Soru adetleri değiştirilerek ne kadar zamanda uyum sağlandığı gözlemlenmiş veya katılımcı sayısı değiştirilerek insanın karar mekanizmasına etki etmek (kaba tabir ile mahalle baskısı bile denilebilir) için kaç kişi olması gerektiği gözlemlenmiştir. Örneğin, denekleri yanıltan kişi sayısı bir veya iki olduğunda kişinin fikri çok da fazla etkilenmiyor fakat bu sayı üç olduğunda sosyal etki bariz biçimde hissedilmeye başlıyor. Bunun üzerine üzerine Asch, grup normlarının algıya müdahalesi için yeter sayıyı üç olarak belirledi (Fakat ilerleyen yıllarda bu bir eğri ile daha karmaşık biçimde formülize edilmiştir).

Bir diğer önemli veri ise 1950’li yıllar ve daha sonraki yıllarda yapılan deneyler arasındaki farktı. Çünkü dünyanın demokratik ve özgürlük bakımından ilerlemesi denekler üzerindeki sosyal baskıyı azaltmış ve deneklerin kendilerini özgürce ifade etme oranı arttırmıştı. Ayrıca deneyin uygulandığı farklı ülkelerde, özgürlüklerin daha etkin olduğu ülkeler için daha fazla ifade özgürlüğü gözlemlenirken paylaşımcı toplumlarda sosyal uyum çok daha hızlı oluyordu.

Deneyin 1970’ler sonrası yapılan farklı bir versiyonunda ise kadın ve erkekler karşılaştırılmış ve kadınların erkeklere oranla daha fazla sosyal uyum gösterdiklerini ortaya konulmuştur. Yine bir başka versiyonda cevaplar yazılı istenmiş ve sosyal uyum etkisi bariz biçimde azalmıştır.

Açık biçimde deneyin sonuçları biz sosyal varlıklar yani insanlar için bir hayli tuhaftır. Yani kişi kendisini sosyal çevrede konumlandırabilmek için doğru bildiğine yanlış diyebilmektedir. Bu zeka ürünü müdür, ego ürünü müdür, sosyal konumunuz doğru ve yanlıştan daha mı önemlidir? Akla sayısız sorular geliyor. Biz kafanızı daha fazla kurcalamayıp kalan soru sorma işlerini sizlere bırakalım. Bol sorular…

siralio-caps-130

MERAKLISINA

sürü-psikolojisi-ve-sosyal-etki-siralio

Sürü Psikolojisi ve Sosyal Çevre Etkisi

yoldan-çıkan-psikoloji-deneyleri-siralio-13

Yoldan Çıkan Psikoloji Deneyleri

neden-pes-ederiz-siralio-ft

Sosyal Deneyler ile Pes Etmemeni Sırrı

gelmiş-geçmiş-en-zeki-insan-siralio

Gelmiş Geçmiş En Zeki İnsan ve Trajik Öyküsü

Yorumlar

Yorumunuzu Yazın

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*